Vitamine D krijgt regelmatig media-aandacht. We zouden er te weinig van binnenkrijgen en extra vitamine D zou uiteenlopende gezondheidsvoordelen hebben. De bewijzen daarvoor ontbreken echter grotendeels
[1]. Nu is er onlangs een uitgebreide overzichtsstudie verschenen waarin gekeken is naar het effect van extra vitamine D op de bloeddruk. Is er weer hoop voor vitamine D?

vitamin_D

Mechanismen voor bloeddrukverlaging

Er is een aantal plausibele mechanismen waardoor vitamine D een gunstige invloed zou kunnen hebben op de bloeddruk:

  • Er zijn vitamine D receptoren aanwezig op spiercellen en endotheelcellen (cellen aan de binnenkant van een bloedvat).
  • Vitamine D verbetert mogelijk de endotheelfunctie [2, 3].
  • Vitamine D vermindert de productie van ontstekingsfactoren [4].
  • Vitamine D vermindert de activiteit van het RAA-systeem en de parathormoon-spiegel (PTH) [5].

Wat laten studies zien?

Observationele studies laten zien dat er een relatie bestaat tussen de vitamine D spiegel in het bloed en de bloeddruk [6]. Een lage vitamine D spiegel is namelijk geassocieerd met een verhoogt risico op hypertensie. In 2009 is er een meta-analyse verschenen met acht gerandomiseerde studies waarin een vergelijkbaar effect werd gevonden [7]. In ieder geval voor een verlaging van de diastolische bloeddruk en bij mensen met hypertensie. De studies waren wel klein, net als het bloeddrukverlagende effect dat werd gevonden (-3.1 mmHg, 95% CI -5.5 tot -0.6). Veel mensen hebben echter (pre)hypertensie, waardoor een klein effect een belangrijke betekenis kan hebben op populatieniveau.

Een nieuwe meta-analyse

Sinds 2009 zijn er verschillende nieuwe gerandomiseerde studies verschenen. Daarom is er onlangs een update verschenen met deze keer een totaal van 46 gerandomiseerde studies [8]. Van 27 studies zijn bovendien de individuele patiëntgegevens achterhaald en meegenomen voor een afzonderlijke analyse.

Resultaten

De resultaten laten weinig ruimte voor twijfel: Extra vitamine D heeft geen effect op de bloeddruk. Dat geldt voor zowel de systolische- als de diastolische bloeddruk. Ook subgroep-analyses wijzen die richting niet uit.

Conclusie

Deze meta-analyse laat niet zien dat suppletie met vitamine D een meerwaarde heeft. De auteurs geven een pakkende conclusie:

The results of this analysis do not support the use of vitamin D or its analogues as an individual patient treatment for hypertension or as a population-level intervention to lower BP. The lack of efficacy of vitamin D treatment on blood pressure also argues against routine measurement of 25OHD levels in patients with hypertension.

Opmerkingen

  • De studies waren relatief klein (< 1.000 deelnemers). De baseline-gegevens van de studies wisselde daardoor waar moeilijk voor te corrigeren is.
  • De kwaliteit van sommige studies laat te wensen over.
  • Mogelijk zijn tijdens het zoekproces niet alle relevante studies gevonden, ondanks een uitgebreide zoekstrategie.
  • Een relatief klein aantal studies (n=16) richtte zich op deelnemers met hypertensie.
  • Een vitamine D analoog is ook op recept verkrijgbaar in de vorm van alphacalcidol. Een subanalyse van studies met dit medicijn laat een verlaging zien van de diastolische bloeddruk (−3.5 mmHg, 95% CI −6.8 tot −0.1).
  • Het effect van extra vitamine D bij deelnemers met een lage vitamine D spiegel bij aanvang (< 10 ng/ml) is bijna statistisch significant (−1.2 mmHg, 95% CI −2.4 tot 0.0).
  • Een eerdere meta-analyse uit 2014, met Mendeliaanse randomisatie om een oorzakelijk verband te achterhalen, laat ook geen effect zien van vitamine D op de bloeddruk [9].

Referenties

  1. Theodoratou E, Tzoulaki I, Zgaga L, Ioannidis JP. Vitamin D and multiple health outcomes: umbrella review of systematic reviews and meta-analyses of observational studies and randomised trials. BMJ. 2014 Apr 1;348:g2035.
  2. Sugden JA, Davies JI, Witham MD, Morris AD, Struthers AD. Vitamin D improves endothelial function in patients with type 2 diabetes mellitus and low vitamin D levels. Diabet Med. 2008;25(3): 320-325.
  3. Tarcin O, Yavuz DG, Ozben B, et al. Effect of vitamin D deficiency and replacement on endothelial function in asymptomatic subjects. J Clin Endocrinol Metab. 2009;94(10):4023-4030.
  4. Schleithoff SS, Zittermann A, Tenderich G, Berthold HK, Stehle P, Koerfer R. Vitamin D supplementation improves cytokine profiles in patients with congestive heart failure: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Am J Clin Nutr. 2006;83(4):754-759.
  5. Forman JP, Williams JS, Fisher ND. Plasma 25-hydroxyvitamin D and regulation of the renin-angiotensin system in humans. Hypertension. 2010;55(5):1283-1288.
  6. Kunutsor SK, Apekey TA, Steur M. Vitamin D and risk of future hypertension: meta-analysis of 283,537 participants. Eur J Epidemiol. 2013 Mar;28(3):205-21.
  7. Witham MD, Nadir MA, Struthers AD. Effect of vitamin D on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. J Hypertens. 2009 Oct;27(10):1948-54.
  8. Beveridge LA, Struthers AD, Khan F, Jorde R, Scragg R, Macdonald HM, Alvarez JA, Boxer RS, Dalbeni A, Gepner AD, Isbel NM, Larsen T, Nagpal J, Petchey WG, Stricker H, Strobel F, Tangpricha V, Toxqui L, Vaquero MP, Wamberg L, Zittermann A, Witham MD; D-PRESSURE Collaboration. Effect of Vitamin D Supplementation on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-analysis Incorporating Individual Patient Data. JAMA Intern Med. 2015 May 1;175(5):745-54.
  9. Kunutsor SK, Burgess S, Munroe PB, Khan H. Vitamin D and high blood pressure: causal association or epiphenomenon? Eur J Epidemiol. 2014 Jan;29(1):1-14.