Er zijn regels voor het gebruik van gezondheidsclaims in commerciële mededelingen. Die regels gelden ook voor distributeurs van netwerkmarketingbedrijven, hoewel daar nauwelijks controle op is. Een distributeur van Prüvit heeft die regels overtreden en bleef dat doen nadat ze daarop gewezen was. Een klacht bij de ‘Reclame Code Commissie‘ volgde.

Prüvit ketonendrankjes

Sinds 1 juli 2020 is het Amerikaanse bedrijf Prüvit officieel in Nederland actief met de verkoop van ketonendrankjes. Deze verkoop vindt plaats via netwerkmarketing. Distributeurs van Prüvit waren echter al vele maanden eerder op Facebook actief met de verkoop van de ketonendrankjes en met het werven van nieuwe distributeurs. In die Facebookberichten stonden uiteenlopende gezondheids- en medische claims. Met de ketonendrankjes raak je binnen een uur in ketose, wat goed zou zijn voor:

  • Meer energie
  • Meer focus
  • Beter slapen
  • Beter humeur
  • Mooiere huid, nagels en haren
  • Vetverlies

  • Minder honger
  • Betere spijsvertering
  • Geen snaai neigingen
  • Spieropbouw
  • Beter spierbehoud

Er is echter geen wetenschappelijk bewijs voor de bovenstaande effecten. In het artikel ‘De (on)zin van ketonendrankjes‘ ga ik daar dieper op in [1]. Bovendien zijn dergelijke gezondheids- en medische claims niet toegestaan. Een gezondheidsclaim moet namelijk zijn goedgekeurd door de Europese Commissie, of een ‘on hold‘ status hebben. Bij een ‘on hold’ status is er voor een ingrediënt of voedingsstof wel een gezondheidsclaim ingediend, maar is die op een wachtlijst geplaatst om beoordeeld te worden. Het gaat dan met name om botanicals. Deze regelgeving (claimsverordening 1924/2006) is bedoeld om misleiding van consumenten en oneerlijke concurrentie te voorkomen. Wanneer daarvan afgeweken wordt ontstaat er een wildgroei aan gezondheidsclaims.

Een distributeur, die meegeholpen heeft met de introductie van Prüvit in Nederland, gebruikte herhaaldelijk de eerder genoemde gezondheids- en medische claims in haar Facebookposts. Daar heb ik haar op aangesproken, waarna ze de post verwijderde. De dag erna heeft ze mij gebeld om het te bespreken. Ze werkt al jaren in de netwerkmarketing en gaf aan op de hoogte te zijn van de claimswetgeving. Ze benadrukte dat ze geen medische claims maakt en dat gezondheidsclaims als “een betere vetverbranding“, “beter slapen” en “beter spierbehoud“, in ieder geval vanuit Prüvit, gemaakt mogen worden. Maar dat zou ze nog navragen omdat ze zich wel aan de claimwetgeving wilde houden. Hoewel we het niet eens zijn geworden was het een prettig telefoongesprek. Kort daarna blokkeerde ze mij echter geheel onverwachts op Facebook en reageerde ze niet op mijn email.

Het bovenstaande speelde zich in februari 2020 af. In de periode februari – juni 2020 werden de bovenstaande gezondheids- en medische claims nog steeds door haar gemaakt. Zowel in tekst, als in video’s. De poging om het onderling op te lossen was dus niet gelukt. Dat heeft mij doen besluiten om op 18 juni 2020 een klacht in te dienen bij de ‘Reclame Code Commissie’ (RCC) tegen een aantal Facebookposts van haar. Het is dan aan de RCC om te beoordelen of dergelijke gezondheidsclaims wel of niet zijn toegestaan. Ze krijgt dan ook alle gelegenheid om verweer te voeren. Het gaat om de volgende Facebookposts:

  • Facebookpost 1 (jpeg)
  • Facebookpost 2 (jpeg)
  • Facebookpost 3 (jpeg)
  • Facebookpost 4 (jpeg)

Reactie distributeur

In het bondige verweer heeft de distributeur geschreven [2]:

“n de USA is het door de “FDC” toegestaan om de genoemde effecten: meer energie, beter vetverlies, beter spierbehoud, mooiere huid, haren en nagels, betere slaap, betere focus en binnen 1 uur in ketose, te gebruiken bij het noemen van de producten van Prüvit. Om die reden gebruikt adverteerder deze bewoordingen. Als dat in Nederland niet is toegestaan, is het geen probleem om tot aanpassing over te gaan, totdat een en ander wel goedgekeurd kan worden. Het is echter aan Prüvit om dit te regelen. De genoemde voordelen zijn door de wetenschappers die de ketonen hebben ontdekt, wetenschappelijk getest en er bestaan 9 patenten op het onderhavige product. Adverteerder heeft alle betreffende posts van haar Facebookpagina gehaald.”

Jammer alleen dat ze die post niet al in februari 2020 van haar Facebookpagine had gehaald, maar dat daarvoor blijkbaar een klacht bij de RCC nodig was. Op haar Facebookpagina heeft ze op 17 juli 2020 in een video wel aandacht aan de klacht besteed [3]:

“En nu is er iemand die de Reclame Code Commissie op mijn dak gestuurd heeft. Dat is een persoon die zich alléén maar baseert op wetenschap en dat is natuurlijk prima, moet iedereen voor zich weten. In mijn cariëre met voeding heb ik me ook heel lang gebaseerd, of heel lang, jaren gebaseerd op alleen wetenschap. Maar wetenschap, is wetenschap en heeft heel weinig te maken met het individu. Het mens als individu. Wetenschap kijkt naar iedereen, alle mensen samen. Wat eventueel wel goed is, wat niet goed is, noem maar op, maar kijkt niet naar de mens zelf. En ik ben iemand die graag naar jou persoonlijk kijkt. Wat kan jou helpen, wat kan mij helpen. Nou, en die vond dus dat ik bepaalde dingen met die zakjes, die in Amerika  gewoon zijn goedgekeurd, zijn ook de enige dingen die ik zeg. Je gaat mij ook géén medische claims horen maken over onze zakjes, want het is een voedingssupplement. Maar de dingen die ik zei, die mogen, zijn in Amewrika door de wet gewoon goedgekeurd, die mogen daar gewoon gezegd worden en dat gaat over in ketose zijn, de voordelen die je dan van onze zakjes kunt ervaren. En ik mag ze niet zeggen, en ik ga ze ook niet zeggen. Maar ik dacht bij mezelf, er zijn inmiddels al zoveel mensen die vaak kijken en die de verhalen gehoord hebben, dat ik vond dat ik toch Freebie Friday moest doen en het op deze manier ook prima kan doen.”

Een reactie op het bovenstaande:

  • Het klopt dat resultaten uit wetenschappelijk onderzoek het gemiddelde zijn van een groep mensen. Maar dat is de enige manier om te achterhalen of een product tot bepaalde effecten leidt of niet. Dat het in een groep is getest is ook meteen de kracht ervan. Wanneer daar geen effecten worden gevonden, is de kans kleiner dat een individueel persoon een effect zal ondervinden dan wanneer daar wel effecten worden gevonden. Met statistische technieken kun je berekenen hoe groot het gemiddelde effect moet zijn om een effect bij de meerderheid van de mensen te mogen verwachten. Het effect is dan statistisch significant. Bovendien is het vaak een afgebakende groep mensen (bepaalde leeftijdscategorie, mannen of vrouwen, bepaalde aandoeningen of niet, overgewicht of niet, etc.). Daardoor kun je al gerichter uitspraken doen voor de onderzochte groep. Het is dus niet zo dat individuele variatie niet wordt meegenomen in wetenschappelijk onderzoek.
  • Bij de ketonendrank van Prüvit is met name het gebrek aan wetenschappelijk onderzoek een probleem. Er werden uiteenlopende gezondheidsclaims gemaakt, terwijl die niet onderbouwd kunnen worden met wetenschappelijk bewijs. In plaats daarvan verwijst de distributeur ter onderbouwing naar de positieve ervaringen die ze in de praktijk ziet. Die vindt ze belangrijker dan resultaten uit wetenschappelijke studies. Maar bij positieve ervaringen (testimonials) zijn wel enkele kanttekeningen te plaatsen:
    • Mensen die Prüvit kopen krijgen ook voedings- en leefstijladviezen die tot verbeterinen kunnen leiden. Het geïsoleerde effect van Prüvit is dan niet te achterhalen.
    • Mensen die aan iets nieuws beginnen zijn in het begin vaak gemotiveerd, waardoor ze (on)bewust ook andere aspecten van hun voedings- en leefpatroon aanpassen en enige tijd kunnen volhouden.
    • De verbeteringen die ervaren worden kunnen op suggestie berusten, omdat men erin geloofd en resultaat verwacht (anders geven ze er geen geld aan uit). De mens is daar gevoelig voor. Dit geldt met name voor suggestieve uitkomsten zoals energieniveau, slaapkwaliteit, humeur, focus, etc.
    • De verbeteringen die ervaren worden kunnen echt zijn, maar veroorzaakt worden door het placebo-effect.
    • De verbeteringen die ervaren worden kunnen het gevolg zijn van een spontaan beloop.
    • De postitieve resultaten die gedeeld worden zullen waarschijnlijk geen objectieve weergave van de werkelijkheid zijn. Neutrale en negatieve resultaten zullen minder snel en vaak gedeeld worden.
  • Naast het ontbreken van wetenschappelijk bewijs zijn er ook fysiologische argumenten die bepaalde geclaimde effecten onnaamelijk maken. Bijvoorbeeld dat het drinken van exogene ketonen tot vetverlies leidt en dat het in ketose zijn door het drinken van exogene ketonen een teken is van vetverbranding.
  • De distribiteur maakte wel degelijk medische claims (betere spijsvertering, beter slapen).
  • Het is niet zo dat de betreffende claims in Amerika zijn goedgekeurd [4].

Het is jammer dat enkele distributeurs binnen haar team gewoon door zijn blijven gaan met het maken van dezelfde en vergelijkbare gezondheidsclaims (voorbeeld 1, 2, 3, 4). De overtredingen die gemaakt worden (het misleiden van de consument) lijkt daarmee niet serieus te zijn genomen.

Reactie Keuringsraad

Een standaard procedure bij een dergelijke klacht is dat de RCC informatie inwint bij de Keuringsraad. Hun reactie was [2]:

De bestreden uitingen vallen onder de competentie van de Keuringsraad KOAG/KAG, maar zijn niet ter beoordeling aan de raad voorgelegd. Indien dat wel was gebeurd, waren deze niet van een toelating voorzien, om onder meer de volgende redenen:

    • de claims zijn niet geautoriseerd door de Europese Commissie en staan evenmin ‘on hold’ (strijd met artikel 5.1 van de Code Aanprijzing Gezondheidsproducten (CAG));
    • er worden medische claims gebruikt, zoals “betere spijsvertering” en “beter slapen” (in strijd met artikel 5.2 CAG) en
    • er worden claims gebruikt die zinspelen op de mate en/of de snelheid van gewichtsverlies (in strijd met artikel 7 CAG).

Beslissing voorzitter van de RCC

Naar aanleiding van het verweer en de ingewonnen informatie bij de Keuringsraad heeft de voorzitter besloten dat er geen zitting met de voltallige Commissie zal plaatsvinden, maar dat die zelf een beslissing zal nemen. Die beslissing luidt als volgt [1]:

“Gelet op het bovenstaande acht de voorzitter vorenbedoelde claims in strijd met artikel 10 lid 1 Verordening (EG) 1924/2006 en daardoor in strijd met artikel 2 van de Nederlandse Reclame Code (NRC).”

“De voorzitter deelt het standpunt van zowel klager als de Keuringsraad KOAG/KAG dat hier sprake is van een niet toegestane, medische claim.”

“De voorzitter deelt het standpunt van zowel klager als de Keuringsraad KOAG/KAG dat hier wordt gezinspeeld op de snelheid en de mate van gewichtsverlies. Ingevolge artikel 12 aanhef en onder b van de Claimsverordening is dit niet toegestaan. Gelet hierop is de uiting ook in dit opzicht in strijd met de wet als bedoeld in artikel 2 NRC”

“De voorzitter acht de bestreden uitingen in strijd met artikel 2 NRC. Hij beveelt adverteerder, voor zover nog nodig, aan om voortaan niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken.”

De distributeur had de mogelijkheid om binnen twee weken tegen deze beslissing in beroep gaan bij het ‘College van Beroep‘, maar heeft dat niet gedaan.


Dit artikel heb ik voorafgaand aan publicatie naar de desbetreffende distributeur gestuurd. Ze heeft de gelegenheid gekregen om onjuistheden aan te geven en om een reactie te schrijven. Een inhoudelijke reactie op het artikel heeft ze niet gegeven.


Referenties

  1. https://www.overvoedingengezondheid.nl/de-onzin-van-ketonendrankjes/ Geraadpleegd: 25september 2020
  2. https://www.reclamecode.nl/uitspraken/resultaten/voeding-en-drank-2020-00285/280228/ Geraadpleegd: 25 september 2020
  3. Video en link naar het betreffende Facebookbericht is beschikbaar
  4. https://www.fda.gov/food/food-labeling-nutrition/label-claims-conventional-foods-and-dietary-supplements  Geraadpleegd: 25 september 2020